نقل و شرح حدیث و روایات و فقه و زندگی اهل بیت علیهم السلام
 

اربعین نور(اربعین حسینی )

جویبار همیشه جاری

هر اربعین حسینی، قاصد حماسه نامیرا، پیامدار استعلای ایمان، نشانه ای از شکوه عشق، و برگ همیشه سبزی بر درخت هماره سرخ شهادت است. اربعین یک واژه نیست؛ کتابی قطور و پرماجراست. کتابی که گذر زمان و حادثه های زمین، هرگز نمی تواند نوشته های آن را محو کند و البته کهنگی در آن راه ندارد. اربعین، هنرنامه مصوّر آرمان گرایی و حق یاوری است. اربعین، نشانه ای بر اعتلای دین و بالندگی زمزمه های دعا و تلاوت قرآن در شب عاشورای حسینی است. اربعین، صدای عدالت و صداقت، و شاخه های درخت آزادگی است که از خاک کربلا روییده وتا ژرفای روزها و روزگاران ریشه دوانیده است. اربعین، جویبار همیشه جاری و سرخ تاریخ، و جوشش چشمه های خون خداوند از چهار سوی عالَم است.

چله عارفانه تشیّع

عاشورا، روز شهادت حماسه سازان و اربعین، روز زیارت مرقد عاشورا سازان است. عاشورا، خروش خون حسین واربعین، پژواک این فریاد ظلم شکن است. عاشورا و اربعین، نقطه ابتدا و انتهای عشق نیست؛ بلکه چله عارفانه تشیع سرخ علوی است. عاشورا تا اربعین، نقطه اوج عشق حسینی است و در این چهل روز، حسین علیه السلام تنها سخن محافل است تا در طول عمر انسان، بهانه بیداری و ظلم ستیزی باشد. عاشورا، زمانه خون و ایثار است و اربعین، بهانه تبلیغ و پیمان. در عاشورا، حسین علیه السلام با تاریخْ سخن گفت و در اربعین، تاریخ پای درس حسین علیه السلام نشست. عاشورا روز کشت «خون خدا» در کویر جامعه ظلم زده است و اربعین، آغاز برداشت نخستین ثمره آن. آری، اربعینْ فرصتی برای اعلام همبستگی با عاشوراست.

اهمیت اربعین

گرامی داشت اربعین، تعظیم شعایر دینی و رمز پویایی همیشگی نهضت پربار حسینی و اعلام پای بندی به مکتب سرخ عاشوراست. اگر پیشوایان معصوم ما به برگزاری مراسم عزاداری، نوحه خوانی و مرثیه سرایی تأکید بسیار داشته اند و اگر برای گریاندن و گریستن، زیارت کردن و نماز خواندن بر تربت امام حسین7 ثواب و فضیلت های فراوانی بیان کرده اند، به دلیل همین آثار بالنده معنوی و عاطفی است که در روح مسلمانان آزاده بر جای می گذارد.

سرگذشت جاودانه

در آینه تاریخ، حوادثی دیده می شود که مثل یک حباب در خاطره ها می ترکد و گرد و غبار فراموشی می پذیرد و به کلی از صفحه یادها محو می شود. اما حوادثی نیز هست که همانند موج، دامنه می گیرد، گسترده می شود و کران تاکران را در می نوردد. چنین حادثه هایی، جاوید و بی مرگ است و هیچ سدّ و پرده ای را توان پوشاندن آنها نیست. یکی از این سرگذشت های جاودانه، یاد بزرگ سردار دشت کربلا، حضرت حسین بن علی علیه السلام است که با هر اربعین، حرمتی فزون تر می یابد؛ زیرا گرامی داشت چهلمین روز شهادت آن پرچمدار بزرگ اسلام، زنده نگه داشتن یاد و خاطره او و پاسداری از ارزش های معنوی است. حتی در نخستین اربعین عاشورای حسینی نیز، جابر بن عبداللّه انصاری و عطیه عوفی، به زیارت تربت پاک سیدالشهداء رفتند و در سوگ آن عزیز گریستند و به عزاداری پرداختند. از آن پس، در این روز، مراسم با شکوهی در کشورهای مختلف برگزار می شود تا شور و حماسه دیگری در تداوم عاشورا پدید آید.

تأکید بر زیارت امام حسین علیه السلام

از مقدس ترین و با فضیلت ترین عبادت هایی که در فرهنگ روایی اسلام به آن سفارش شده، زیارت اولیای الهی و امامان معصوم علیهم السلام است و در میان آن بزرگواران، زیارت امام حسین علیه السلام اهمیت ویژه ای دارد، به گونه ای که برای زیارت هیچ یک از معصومان، این اندازه سفارش نشده است. امام صادق علیه السلام به ابن بُکَیر که از ترس در راه زیارت امام حسین علیه السلام سخن می گفت، فرمود: «آیا دوست نداری که خداوند تو را در راه ما ترسان ببیند؟» از آن جا که خداوند قلب های مردم را در گرو عشق به امام حسین علیه السلام نهاد و عشق، عاشق را به سر منزل دوست می رساند، عاشقان حسین علیه السلام از نخستین اربعین، با وجود حاکمیت بیداد اموی و انواع فشارهای پنهان و آشکار، پای در راه زیارت حضرت ابی عبداللّه نهادند و تا به امروز، زیارت امام حسین علیه السلام به عنوان یک آرزوی همیشگی برای هر مرد و زن مسلمان بوده است.

آثار و برکات زیارت امام حسین علیه السلام

در روایات اسلامی، برای زیارت قبر سیدالشهداء، آثار و برکات زیادی نقل شده است؛ زیارتی که در آن شناخت و تقرب وجود داشته باشد. از جمله علامه مجلسی رحمه الله در بحارالانوار، چنین آورده است:

1. خداوند خطاب به فرشتگان مقرّب نموده و می فرماید: «آیا زائران حسین را نمی بینید که چگونه با شور و شوق به زیارت او می شتابند؟»

2. «زائر امام حسین علیه السلام در فراز عرش، هم سخن آفریدگارش می شود».

3. «زائر امام حسین علیه السلام در بهشت به همسایگی پیامبر و خاندانش مفتخر و مهمان آنان می گردد».

4. «زائر امام حسین علیه السلام به مقام فرشتگان گرامیِ خدا ارتقاء می یابد».

زیارت اربعین

از زیارت هایی که در روایات اسلامی به عنوان علامت ایمان شمرده شده، زیارت اربعین امام حسین علیه السلام است. امام حسن عسکری علیه السلام در این زمینه فرموده است: «پنج چیز علامت مؤمن است: 51 رکعت نماز در شبانه روز، زیارت اربعین، انگشتر در دست راست، بر خاک گذاشتن پیشانی و بلند گفتن بسم اللّه الرحمن الرحیم در نماز». زیارت نامه امام حسین علیه السلام در روز اربعین، از امام صادق علیه السلام و به وسیله صفوان جمّال نقل شده است. صفوان، ساکن کوفه و از راویان مورد اعتماد به شمار می رود. او فردی پرهیزکار بود که افتخار شاگردی امام کاظم علیه السلام را هم داشته است.

عطیه و زیارت مرقد امام حسین علیه السلام در اربعین

اربعین و زیارت امام حسین علیه السلام با نام دو تن عجین است. یکی از این دو تن «عطیة بن عوف کوفی» است که در نخستین اربعین سیدالشهداء، به کربلا رفت و مرقد پاک آن حضرت را زیارت نمود. عطیه، اهل کوفه بود و در زمان خلافت امیرمؤمنان علی علیه السلام دیده به جهان گشود. از او نقل شده است: وقتی از مادر متولد شدم، پدرم مرا به کوفه نزد علی علیه السلام برد و عرض کرد: این پسر به تازگی از مادر متولد شده، او را چه بنامم؟ امام فرموده بود: «هذا عَطیّة اللّه ؛ این هدیه ای الهی است.» به همین مناسبت، مرا عطیه نامیدند. عطیه با «محمدبن اشعث» بر ضد «حجاج بن یوسف ثقفی» حاکم ظالم مدینه قیام کرد، ولی پس از شکست محمدبن اشعث، راهی فارس شد. وی از مردان مورد اعتماد است که شیعه و سنی از او روایت نقل کرده اند. عطیه هم چنین خطبه حضرت زهرا علیهاالسلام را در مورد غصب فدک از عبداللّه بن حسن شنیده و آن را نقل کرده است.

جابربن عبداللّه انصاری و زیارت اربعین

آن زمان که سر پاک امام حسین علیه السلام بر نیزه رفت و اهل بیت او به اسارت برده شدند، عشق حضور در کربلا و زیارت مرقد مطهر امام حسین علیه السلام برای عاشقانش، آرزویی دست نیافتنی به نظر می رسید؛ زیرا دستگاه ستم اموی، چنان پرده سیاه خود را برجهان اسلام گسترده بود که کسی باور نمی کرد بتوان این پرده نفاق را درید و خود را به زیارت سرور شهیدان عالم رساند. اما آتش محبت حسین علیه السلام چنان در قلب های مؤمنان فروزان بود که هیچ گاه نتوانستند آن را خاموش کنند. آری، همین محبت بود که انسان های دلباخته را به سوی کربلا کشاند و هنوز یک اربعین بیشتر از شهادت او نگذشته بود که عشق حسینی، پای جابربن عبداللّه انصاری را برای رفتن استوار ساخته، شوق دیدارو زیارت امام حسین علیه السلام او را حرکت داد. جابر وقتی خود را به کنار فرات رسانید، در آن غسل کرد تا پاک و مطهر شود، آن گاه به سوی قبر مطهر اباعبداللّه الحسین علیه السلام حرکت کرد. او وقتی دست خود را روی قبر شریف حضرت نهاد، فریادی زد و از هوش رفت. بعد از آن که به هوش آمد، سه بار گفت: یا حسین! و سپس شروع به خواندن زیارت کرد.

ورود اهل بیت در اربعین اول

بدون تردیدی اهل بیت بعد از واقعه عاشورا، به زیارت اباعبداللّه علیه السلام مشرف شدند. اما بین تاریخ نگاران درباره تاریخ این جریان، اختلاف نظر وجود دارد. گروهی از آن ها، اربعین اول و برخی نیز اربعین سال بعد، را زمان ورود اهل بیت به کربلا می دانند. از جمله افرادی که ورود اهل بیت را در اربعین اول تأیید می کند، سید بن طاووس است. وی در کتاب اللهوف می نویسد: وقتی زنان و فرزندان حسین علیه السلام از شام برگشته و به سرزمین عراق رسیدند، به راهنمای قافله گفتند: «ما را از کربلا ببر». وقتی به کربلا رسیدند، جابربن عبداللّه انصاری و جمعی از بنی هاشم و مردانی از اولاد پیغمبر صلی الله علیه و آله را دیدند که برای زیارت مرقد مطهر حسین علیه السلام آمده اند. پس همگی در یک زمان در آن سرزمین گرد آمدند.

مبارزه حضرت زینب علیهاالسلام و امام سجاد علیه السلام

وقتی خبر شهادت امام حسین علیه السلام و اسارت اهل بیت آن حضرت به گوش یزید می رسد، لبخند پیروزی بر لبانش می نشیند و گمان می کند که با شهادت فرزند پیامبر گرامی اسلام و اسارت خاندانش، شکوه و اقتدار او افزون تر می شود و دشمنان حکومتش بیش از پیش بیمناک می گردند. از این رو، هنگام ورود کاروان اسرا به شام، جشن با شکوهی به شکرانه بزرگ ترین پیروزی نظامی ـ سیاسی اش، برگزار می کند. اما برخلاف تصور او، اسیران کربلا و به ویژه حضرت زینب علیهاالسلام و امام سجاد علیه السلام گاه با سوگواری، زمانی با تبلیغ، گاهی با افشاگری و گاه با منطق و استدلال و سخنان حکمت آمیز، چنان هیبت او را شکستند که طولی نکشید یزید به درماندگی و ناتوانی خود اعتراف کرد.

شکوه کاروان کوچک

اگر شکوه کاروان کوچک اسرا در برابر نگاه ها، تحقیرها و شماتت های انبوه دشمن بشکند، دور از انتظار نخواهد بود و اگر زنان و کودکان از ترس قساوت و بی رحمی دژخیمان به زاری و التماس بیفتند، جای شگفتی نیست. اما اسیران کربلا، عزت وآزادگی را در مکتب علی و حسین علیهماالسلام آموخته بودند و نه تنها تحقیرها، توهین ها، تهدیدها و سختی ها اندکی از صلابت و شکوه آنان نکاست، که با اقتدار تمام در برابر یزید و ابن زیاد ایستادند و غرور آنان را با منطق و استدلال در هم شکستند و مُهر ننگ و نفرین ابدی را بر پیشانی شان کوبیدند.

پدیدآورنده: عبداللطیف نظری

----------------------------------------

اینک قریب چهل روز از غروب غم فزای شهادت شقایق‌ها می‌گذرد؛ و اینک از صدای نحص شلاق خزان بر پیكر آلاله‌ها، اربعینی می‌گذرد و اسارت، سیلی، غربت، فریاد و بیدارگری سهم حاملان پیغام قاصدک های عترت و عظمت شد.

از آن روز تا امروز چهل روز در سوگ ابرمردی نشستیم كه حیات اسلام مدیون رگ‌های پاره پاره اوست. قصه سر و نیزه، قصه لب‌های خونین و قرآن، قصه سیلی و صورت گلگون كودک غمگین و تمام حقیقت هایی كه هر سال از پرده چشمان ما می گذرد را شنیده ایم.

اربعینی با دختر كوچک حسین (ع) مهر را در آغوش گرفتیم، ناله زدیم، درد دل‌ها گفتیم و شكوه‌ها روانه كردیم. اربعینی از عمق جان، فریاد یا حسین كشیدیم، بر سینه زدیم و خنده را حرام كردیم.

کربلا؛ این خارستان خشک و بی‌آب، دریای انسانیت و کمال است، اقیانوس بی کرانه‌ای است که در آن گوهر همه عظمت‌ها و خوبی‌ها به رنگ مظلومیت، یافتنی است؛ اما غواص قهار می‌طلبد. و هر کدام به فراخور حالمان از کربلا، محرم، عاشورا و اربعین، برداشتی داریم و بر اساس آن قضاوتی ....

در زیارت اربعین پیرامون فلسفه آن آمده است: و بذل مهجته فیک لیستنقذ عبادک عن الجهاله و حیره‌الظلاله: حسین علیه السلام خون قلبش را به آستان الهی هدیه داد تا بندگان را از ظلمت جهل و نادانی و حیرت گمراهی رهایی بخشد.

و شیعه همیشه و در تمامى روزهاى سوگوارى حضرت سیدالشهداء علیه ‌السلام و از آن جمله روز اربعین آن حضرت، در زیارت و اقامه ماتم و عزادارى كوتاهى نكرده و از اینجاست كه امام حسن عسكرى ‏علیه‏‌السلام زیارت اربعین را از علایم ایمان شمرده است.

آرى، تنها زیارت اربعین سیدالشهداء علیه‏ السلام است كه مؤمن خالص را از دیگران تمیز مى‏دهد، و دوستان اهل بیت‏ علیهم‏ السلام را از غیر آنان جدا مى ‌كند. و مؤمن واقعى كسى است كه نگذارد آثار نهضت‏ حسین ‏علیه‏ السلام فراموش شود و در قدردانى و شركت در هدف آن حضرت كوتاهى نورزد.

پیروان و دوستان امام حسین ‏علیه‏ السلام امیدوارند تا از این طریق مشمول این حدیث نبوى شوند كه جابر بن عبدالله انصارى - از صحابه رسول خداصلى الله علیه و آله و سلم و نخستین زائر قبر حضرت ابا‏‌عبدالله در اولین اربعین سیدالشهداء روایت كرده است: «كسى كه قومى را دوست دارد با آنها محشور مى ‌شود و كسى كه عمل قومى را دوست دارد با ایشان شریک مى‌‏باشد».
 
دل‌هایمان بی‌تاب سالار شهیدان، و چشمانمان بر مظلومانه ترین شهادت تاریخ همواره درخشان و بارانی باد.
----------------------------------

مأخذشناسی اربعین حسینی

اندیشه  - در این مأخذشناسی، منتخبی از آثار و پژوهش‌ها را در چند حوزة الهیات، تاریخ و ادبیات ، معرفی و توصیف و آثارحوزة علوم اجتماعی با رویکرد مردم‌شناسی را معرفی کرده ایم.

چهلمین روز شهادت امام حسین (ع) به سبب اهمیتی که در عقاید و تاریخ اسلام داشته، همواره مورد توجه محققان و پژوهشگران اسلامی بوده است. به این سبب، هم‌اکنون شاهد طیف وسیعی از تولیدات علمی دربارة ابعاد و ساحت‌های گوناگون این موضوع هستیم. این آثار از سویی از نقطه‌نظر الهی و تاریخی، ویژگی‌ها و خصوصیات این روز و اعمال و مسائل مربوط به آن را مورد توجه قرار داده و از سوی دیگر، با رویکردی اجتماعی و به طور عمده مردم‌شناختی، سعی داشته تا شناختی از مراسمی که در این روز برگزار می‌شود، ارائه کند.

در این مأخذشناسی، منتخبی از آثار و پژوهش‌ها در این‌باره را گرد آورده‌ام. از این‌رو باید گفت که این مأخذشناسی را هرگز نمی‌توان اثری جامع در شناخت ادبیات علمی تولید شده در این مورد دانست. همین‌طور از اشاره به چاپ‌های مختلف یک اثر ـ جز آنکه چاپ بعدی دارای ویژگی خاصی باشد ـ صرف‌نظر کرده‌ام. علاوه بر آن، ثبت اثر به صورت کتاب را نسبت به ثبت همان اثر به صورت مقاله در صورتی که پیش از چاپ به صورت کتاب، به عنوان مقاله چاپ شده باشد، ترجیح داده‌ام. نیز تنها کتاب‌ها و مقالاتی را که دربارة این موضوع نوشته شده بوده گرد آورده‌ام (یک نمونه استثنایی شامل فیلمی مستند هم در این مأخذشناسی وجود دارد.) مهم‌ترین بررسی‌ها و نقدها دربارة برخی آثار منتشره نیز آمده است. آثار این مأخذشناسی بیشتر به زبان فارسی و گاهی به زبان عربی است. هرجا توضیحی لازم بوده، در پایان هر جزء این مأخذشناسی اضافه شده است. برای سهولت کار محققان و علاقه‌مندان، کل آثار دربارة اربعین شهادت امام حسین (ع) را به دو بخش آثار در حوزة الهیات، تاریخ و ادبیات و حوزة علوم اجتماعی تقسیم کرده‌ام. در پایان امیدوارم این اثر بتواند زمینه را برای افزایش پژوهش‌ها دربارة اربعین حسینی به مقداری ولو اندک بگشاید.

آثار در حوزة الهیات، تاریخ و ادبیات
ارب‍اب‌ ق‍م‍ی‌، م‍ح‍م‍دب‍ن‌ م‍ح‍م‍دت‍ق‍ی‌، الارب‍ع‍ی‍ن‌ ال‍ح‍س‍ی‍ن‍ی‍ه‌، ت‍ه‍ران‌، اس‍وه‌، 1379، ص350 .

پ‍ورام‍ی‍ن‍ی‌، م‍ح‍م‍دام‍ی‍ن‌، ارب‍ع‍ی‍ن‌ ح‍س‍ی‍ن‍ی‌: پ‍ژوه‍ش‍ی‌ در ب‍ازگ‍ش‍ت‌ اه‍ل‌ ب‍ی‍ت‌ (ع)‌ از ش‍ام‌ ب‍ه‌ ک‍رب‍لا، ق‍م‌، ح‍س‍ی‍ن‌ (ع)، 1382، ‌ ص124.

ج‍ع‍ف‍ری‍ان‌، رس‍ول‌، « پ‍ژوه‍ش‌ پ‍ی‍رام‍ون‌ ارب‍ع‍ی‍ن‌ ام‍ام‌ ح‍س‍ی‍ن‌ (ع)»، ‌ ق‍دس‌، 22 ف‍روردی‍ن‌ 1383، 10ص.

ج‍ع‍ف‍ری‍ان‌، رس‍ول‌، « چ‍ه‍ل‌ روز اش‍ک‌ و آه‌ م‍ه‍ر و س‍پ‍ه‍ر»، رس‍ال‍ت‌، 23 اردی‍ب‍ه‍ش‍ت‌ 1380، ص6.

جعفریان، رسول، « دلیل بزرگداشت اربعین چیست؟»، رسالت، 17 اسفند 1385، ص17.

ج‍ع‍ف‍ری‍ان‌، رس‍ول‌، « ن‍خ‍س‍ت‍ی‍ن‌ ارب‍ع‍ی‍ن‌»، رس‍ال‍ت‌، 24 خ‍رداد 1377، صص5 و 11.

جعفریان، رسول، «جایگاه اربعین در فرهنگ شیعی و عاشورا: در گفت‌وگو با استاد رسول جعفریان ...»، رسالت، 8 اسفند 1386، ص6 .

ج‍وادی‌آم‍ل‍ی‌، ع‍ب‍دالله، « اس‍رار م‍ع‍ن‍وی‌ ارب‍ع‍ی‍ن‌ ح‍س‍ی‍ن‍ی‌»، اطلاع‍ات‌، 27 اس‍ف‍ن‍د 1384، ص6.

حسینی طهرانى، سیدمحمدمحسن، اربعین در فرهنگ شیعه، قم، عرش اندیشه، 1385، ص117.

رنجبر، محسن، «پژوهشی در اربعین حسینی علیه‌السلام»، تاریخ در آیینة پژوهش ، شمارة 5، بهار 1384، صص157-192.

سبحانی‌نیا، محمد‌تقی، « تحقیقی دربارة اربعین حسینی»، تاریخ در اینة پژوهش، شمارة 6 ، تابستان 1384، صص147 - 182.

سورى, محمود، «اربعین حسینی و روز زیارتی حضرت اباعبدالله الحسین (ع)»، گلبرگ معرفت ، شماره 73، فروردین 1385، صص36-40.

ش‍م‍س‌، م‍ح‍م‍دج‍واد، « ت‍أم‍ل‍ی‌ ت‍اری‍خ‍ی‌ ـ ت‍ح‍ق‍ی‍ق‍ی‌ در ن‍خ‍س‍ت‍ی‍ن‌ ارب‍ع‍ی‍ن‌ ام‍ام‌ ح‍س‍ی‍ن‌ (ع)»، ‌ س‍روش‌، س‍ال‌ 19، شمارة‌ 841، خ‍رداد 1376، صص22 ـ 25.

اح‍م‍دی‌ ف‍ق‍ی‍ه‌، م‍ح‍م‍دح‍س‍ن‌، زی‍ارت‌ ارب‍ع‍ی‍ن‌: ای‍ن‍ه‌ ع‍رف‍ان‌ و ای‍ت‌ ای‍م‍ان‌، ق‍م‌، دارال‍ت‍ف‍س‍ی‍ر، 1423ق‌. ،ص‌ 48 .

ع‍ن‍اص‍ری‌، ج‍اب‍ر، « ت‍ج‍ل‍ی‌ ارب‍ع‍ی‍ن‌ ح‍س‍ی‍ن‍ی‌ در دی‍وان‌ ب‍رخ‍ی‌ از ش‍ع‍رای‌ ع‍اش‍ورای‍ی‌ اردب‍ی‍ل‌ »، آذرم‍ه‍ر، س‍ال‌ 4، شماره‌ 45، ت‍ی‍ر 1374، ص3.

فاضل، محمد، «تحلیل مبنای تاریخی اربعین حسینی»، رواق هنر و اندیشه، شماره 1، خرداد 1380، ص5-32 .

ق‍اض‍ی‌ طب‍اطب‍ایی‌، م‍ح‍م‍دع‍ل‍ی‌، تحقیق در باره روز اربعین حضرت سید الشهداء، تبریز، بی‌جا، 1352، ص681 .

ویرایش دیگر :ق‍اض‍ی‌ طب‍اطب‍ایی‌، م‍ح‍م‍دع‍ل‍ی‌، ... ت‍ح‍ق‍ی‍ق‌ درب‍اره‌ اول‌ ارب‍ع‍ی‍ن‌ ح‍ض‍رت‌ س‍ی‍دال‍شهداء س‍لام‌ال‍ل‍ه‌ ع‍ل‍ی‍ه‌، [ویرایش دوم]، ت‍ب‍ری‍ز، بی‌تا، پانزده + ‌ص973.

چاپ اخیر :ق‍اض‍ی‌ طب‍اطب‍ای‍ی‌، م‍ح‍م‍دع‍ل‍ی‌، تحقیق دربارة اول اربعین حضرت سیدالشهداء (ع)، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى،1385 ، ده + ‌ص478 .

این اثر بدون شک دقیق‌ترین، مستندترین و جامع‌ترین اثر در زمینی اربعین شهادت امام حسین (ع)، بازگشت کاروان اسرای اهل‌بیت (ع) و زیارت قبور شهدای کربلا در این روز است. از این رو، بهترین اثر منتشر شده در این زمینه است.

معرفی و توصیف
«اربعین سیدالشهداء (ع)»، خیمه، شماره 40 و 41، خرداد و تیر 1387، صص36-37 .

«کتاب تحقیق دربارة اولین اربعین»، حوزه، شماره 2، آذر 1362، صص118-123 .

«نگاهی به کتاب تحقیق دربارة روز اربعین حضرت سیدالشهداء (ع) »، کیهان فرهنگی ، شماره 8، آبان 1363، ص48 .

ک‍ام‍ران‍ی‍ان‌، ع‍ب‍اسع‍ل‍ی‌، « دی‍دگ‍اه‌های‌ م‍خ‍ت‍ل‍ف‌ درب‍ارة‌ ارب‍ع‍ی‍ن‌»، ک‍ی‍ه‍ان‌، 23 اردی‍ب‍ه‍ش‍ت‌ 1380، ص6.

م‍ه‍اج‍ران‍ی‌، ع‍طاءال‍ل‍ه‌، « ارب‍ع‍ی‍ن‌ و ب‍ازگ‍ش‍ت‌ ک‍اروان‌ ک‍رب‍لا»، اطلاع‍ات‌،2 اردی‍ب‍ه‍ش‍ت‌ 1382، ص7.

محمدى، محمدابراهیم، «اربعین حسینی»، فرهنگ کوثر ، شماره 64، دی 1384، صص29-35 .

م‍ح‍م‍دی‌‌ه‍م‍دان‍ی‌، اص‍غ‍ر، ارب‍ع‍ی‍ن‌ س‍ی‍د ش‍ه‍ی‍دان‌ ک‍رب‍لا، ت‍ه‍ران‌، گ‍ل‍زارک‍ت‍اب ، 1384، ص96 .

مهدوی‌یگانه، مرتضی، اربعین و چهل درس از کاروان آزادی‌آفرین کربلا، تهران، جمهوری، 1387، ص123.

نظرى، عبداللطیف، «اربعین نور: اربعین حسینی»، گلبرگ معرفت، شماره 61، فرودین 1384، صص49-53 .

ن‍م‍ازی‌ ش‍اه‍رودی‌، ح‍س‍ن‌، ارب‍ع‍ی‍ن‌ ام‍ام‌ ح‍س‍ی‍ن‌ ع‍ل‍ی‍ه‌ال‍س‍لام‌، ت‍ه‍ران‌، دان‍ش‍وران‌، 1378، ص16.


آثار در حوزة علوم اجتماعی (بیشتر مردم‌شناسی)


«اربعین»، 1349، کارگردان ناصر تقوایی، محصول سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران، 16 میلی متری، رنگی، 18/21 دقیقه

این فیلم مستند مراسم اربعین حسینی در بوشهر را نشان می‌دهد. نوحه‌خوان این دسته عزاداران «بخشو» نام دارد.

سینه‌زنی توسط هیئت عزاداران مسجد دشتی انجام می‌شود و سنج و دمام توسط هیئت عزاداران مسجد بهبهانی نواخته می‌شود.

معرفی و توصیف
«ص‍دای‍ی‌ واح‍د از س‍ی‍ن‍ه‌ه‍ای‍ی‌ ع‍اش‍ق‌»، ه‍م‍ش‍ه‍ری‌، 21 خ‍رداد 1374، ص10.

ن‍ص‍ی‍ری‌، م‍ه‍دی، « م‍س‍ت‍ن‍د م‍ذه‍ب‍ی‌ ک‍م‌ داری‍م : ب‍ا ن‍ی‍م‌ ن‍گ‍اه‍ی‌ ب‍ه‌ م‍س‍ت‍ن‍د ارب‍ع‍ی‍ن‌...»، ق‍دس‌، 18 ف‍روردی‍ن‌ 1384، ص4 .

ج‍لال‍ی‌، اح‍م‍د، « ظراف‍ت‌ روح‌ ای‍ران‍ی‌ در ان‍طب‍اق‌ م‍ذه‍ب‌ و م‍ل‍ی‍ت : گفتاری در ب‍اب‌ ت‍ق‍ارن‌ ن‍وروز و ارب‍ع‍ی‍ن»، ای‍ران‌، 27 اس‍ف‍ن‍د 1384، ص17.

«شیعیان زنگبار و مراسم اربعین»، وقف میراث جاویدان، شماره 39-40، مهر 1381، ص91-93 .

(منبع مطلب: پایگاه  حوزه)

------------------------------------------------
اربعين حسيني و اسراي كربلا
بيستم ماه صفر در تاريخ، به عنوان اربعين حسيني مشهور شده است. در برخي از روايات به بزرگداشت اين روز اشاره شده است. در حديثي از امام حسن عسكري زيارت اربعين به عنوان يكي از نشانه‌هاي مؤمن شمرده شده است.[1] «اربعين» در منابع، بيشتر به دو رويداد اشاره دارد:
1-   روز مراجعت اسراي كربلا از شام به مدينه؛
2-   روزي كه جابر بن عبدالله انصاري به زيارت قبر امام حسين(ع) مشرف شد.
  اما در اينكه در اين روز اسراي كربلا به كربلا رسيده باشند، ترديدي جدي وجود دارد.
  شيخ مفيد در «مسار الشيعه» آورده است:
 «روز اربعين، روزي است كه اهل بيت امام حسين(ع)، از شام به سوي مدينه مراجعت كردند و نيز روزي است كه جابر بن عبدالله براي زيارت امام حسين(ع) وارد كربلا شد».[2]
 
  شيخ طوسي در «مصباح المتهجّد»[3]و ابن اعثم در الفتوح[4] نيز همين مطلب را ذكر كرده‌اند. ميرزا حسين نوري مي‌نويسد:
«از عبارت شيخ مفيد و شيخ طوسي استفاده مي‌شود كه روز اربعين روزي است كه اسرار از شام به مقصد مدينه خارج شدند. نه آنكه در آن روز به مدينه رسيدند.[5] »
 
در اين ميان سيد بن طاوس در «لهوف»، اربعين را روز بازگشت اسرا از شام به كربلا ذكر كرده است. ايشان مي‌نويسد:
 «وقتي اسراي كربلا از شام به طرف عراق بازگشتند به راهنماي كاروان گفتند: ما را به كربلا ببر. بنابراين آن‌ها به محل شهادت امام حسين(ع) آمدند. سپس در آنجا به اقامه عزا و گریه و زاری برای اباعبدالله پرداختند ...»[6]
 
  ابن نما حلي نيز روز اربعين را روز بازگشت اسرا از شام به كربلا و ملاقات آن‌ها با جابر و عده‌اي از بني هاشم ذكر كرده است.[7] ميرزا حسين نوري پس از از نقل قول سيد بن طاوس به نقد آن پرداخته است.[8]
  رسول جعفريان مي‌نويسد:
«شيخ مفيد در ارشاد، ابومخنّف در مقتل الحسين، بلاذري در انساب الاشراف، دينوري در اخبار الطوال و أبن سعد در الطبقات الكبري، اشاره‌اي به بازگشت اسرا به كربلا نكرده‌اند».[9]
 
  شيخ عباس قمي هم داستان آمدن اسراي كربلا را در اربعين از شام به كربلا بسيار بعيد مي‌داند.[10]
  محمدابراهيم آيتي[11] و شهيد مطهري (ره) نيز آمدن اسراي كربلا را در روز اربعين به كربلا، انكار كرده‌اند. شهيد مطهري مي‌نويسد:
«جز در كتاب لهوف كه آن هم نويسنده‌اش در كتاب‌هاي ديگرش آن را تكذيب كرده و لااقل تأكيد نكرده، در هيچ كتاب ديگري چنين چيزي نيست و هيچ دليل عقلي هم اين را تأييد نمي‌كند».[12]
 
  امّا در خصوص ورود جابر بن عبدالله انصاري در روز اربعين سال 61 هجري به كربلا، به نظر مي‌رسد بين منابع تاريخي چندان اختلافي نباشد. شيخ طوسي مي‌نويسد:
«روز اربعين روزي است كه جابر بن عبدالله انصاري صحابي رسول خدا(ص) از مدينه براي زيارت قبر امام حسين(ع) به كربلا آمد و او اولين زائري بود كه قبر شريف آن حضرت را زيارت كرد».[13]
 
  مرحوم آيتي مي‌نويسد:
«جابر بيستم ماه صفر، درست چهل روز بعد از شهادت امام وارد كربلا شد و سنت زيارت اربعين امام به دست او تأسيس گرديد».[14]
 
  فردي كه به همراه جابر در اين روز به كربلا آمده «عطيه بن سعد بن جناده عوفي كوفي» است. آيتي، در خصوصي شخصيت وي مي‌نويسد:
«بسيار شده است كه از روي ناداني و بي‌اطلاعي وي را غلام جابر گفته‌اند، در حالي كه او يكي از بزرگترين دانشمندان و مفسران اسلامي است. وي از بزرگان تابعين و از شاگردان عبدالله بن عباس مي‌باشد. و تفسيري در پنج مجلّد بر قرآن مجيد نوشته و از راويان حديث محسوب مي‌شود».[15]
 
  در كتاب بشادة المصطفي آمده است:
عطيه عوفي مي‌گويد، به همراه جابر بن عبدالله انصاري به منظور زيارت قبر امام حسين(ع) وارد كربلا شديم. جابر نزديك شريعه فرات رفت. غسل كرد و لباس‌هاي نيكو پوشيد ... سپس به طرف قبر مطهر حركت كرديم. جابر هيچ قدمي را بر نمي‌داشت، الا اينكه ذكر خدا مي‌گفت. تا به نزديك قبر رسيديم. سپس به من گفت مرا به قبر برسان.[16]
  من دست او را روي قبر گذاشتم. جابر روي قبر افتاد و غش كرد. سپس من مقداري آب روي صورتش پاشيدم وقتي به هوش آمد سه بار گفت: يا حسين. سپس گفت: اي حسين چرا جواب مرا نمي‌دهي؟! سپس به خودش گفت: چگونه مي‌تواني جواب دهي در حالي كه رگ هاي گلوي تو را بريده‌اند و بين سر و بدنت جدايي افتاده است. شهادت مي‌دهم كه تو فرزند خاتم النبين و سيد المؤمنين ... و پنجمين فرد از " اصحاب کساء " هستي ...درود و سلام و رضوان الهي بر تو باد. سپس به اطراف قبر امام حسين(ع) حركت كرد و گفت: السلام عليكم ايتها الارواح التي حلت بفناء الحسين ... اشهد انكم اقمتم الصلاة و آتيتم الزكاة و امرتم بالمعروف و نهيتم عن المنكر...»[17]
  به نظر مي‌رسد روز اربعين روزي است كه اهل بيت امام حسين(ع) از شام به قصد مدينه حركت كرده‌اند. به جز «لهوف»[18] كه جريان ورود اهل بيت امام حسين(ع) را در اين روز به كربلا نقل كرده، و البته در كتاب‌هاي ديگرش هم آن را تائيد نكرده است، در منابع دست اول مطلبي در خصوص ورود اسراي كربلا در روز اربعين به كربلا وجود ندارد.
 
 
منابع


[1]- محمد بن محمد بن نعمان، المزار، قم، مدرسه الامام الهادي، چاپ اول،ص 53.
[2]- محمد بن محمد بن نعمان، مسار الشيعه، بيروت، دارالمفيد، 1414، چاپ دوم، ص 46.
[3]- شيخ طوسي، محمد بن حسن؛ مصباح المتهجد، بيروت، مؤسسه الشيعه، چاپ اول، 1411، ص 787.
[4]- ابن اعلم كوفي، احمد؛ ترجمه محمد بن محمد بن مستوفي هروي، تهران، انتشارات آموزش و انقلاب اسلامي، 1372، ص 916.
[5]- النوري، الميرزا؛ لولو و مرجان، تهران، فراهاني، 1364، ص 154.
[6]- حسنی، سید ابن طاووس، اللهوف فی قتلی الطوف، بیجا، مهر، 1417ه.ق، ص114
[7]- حلی، ابن نما؛ مثیر الاحزان، نجف، الحیدریه، 1369ه.ق، ص86.
[8]- نوری، الميرزا؛ پيشين، ص 152.
[9]- جعفريان، رسول؛ نأملي در نهضت عاشورا، قم، نشر مورخ، 1386ش، ص 216.
[10]- قمي، شيخ عباس؛ منتهي الامال، بي‌جا، مطبوعاتي حسيني، 1370، ج1، ص 525.
[11]- آیتی، محمد ابراهیم؛ بررسی تاریخ عاشورا، تهران، صدوق، 1372ه.ش، هشتم، ص139.
[12]- مطهري، مرتضي؛ حماسه حسيني، تهران، صدرا، 1373، چاپ بيست و يكم، ج1، ص 30.
[13]- طوسي، محمد بن حسن؛ پيشين، ص 787.
[14]- آيتي، محمدابراهيم، پيشين، ص 231-230.
[15]- همان، ص 232-231.
[16]- برخي نقل كرده‌اند كه جابر در اين زمان تقريباً نابينا بوده است.
[17]- طبري، محمد بن علي؛ بشارة المصطفي، قم، مؤسسه النشر الاسلامي، 1420، چاپ اول، ص 126.
[18]- به اين نكته نيز بايد توجه داشت كه لهوف از منابع دست اول نيست اين كتاب در قرن هفتم هجري نوشته شده است.
-------------------------------------------------------------------------
 
+   89/11/09   محمد جواد | 
 
صفحه نخست
پست الکترونیک
آرشیو
عناوین مطالب وبلاگ
درباره وبلاگ
در آیه 122سوره توبه آمده است: «فلولا نفر من کل فرقة منهم طائفة لیتفقهوا فی الدین و لینذروا قومهم اذا رجعوا الیهم لعلهم یحذرون»؛ پس چرا از هر گروهی از آنان، طایفه ای کوچ نمی کنند تا در دین آگاهی یابند و چون بازگشتند قوم خود را انذار کنند شاید آنها از معاصی بر حذر باشند.
این آیه کریمه صریحا دستور می دهد که گروهی از مسلمین می بایست در دین تفقه کنند و دیگران را از تفقه خود بهره مند سازند.

نوشته های پیشین
مرداد 1392
آبان 1391
شهریور 1391
مرداد 1391
تیر 1391
فروردین 1391
بهمن 1390
دی 1390
آذر 1390
آبان 1390
شهریور 1390
تیر 1390
خرداد 1390
اردیبهشت 1390
فروردین 1390
بهمن 1389
آبان 1389
مهر 1389
شهریور 1389
مرداد 1389
تیر 1389
خرداد 1389
اردیبهشت 1389
فروردین 1389
اسفند 1388
بهمن 1388
دی 1388
آذر 1388
آبان 1388
شهریور 1388
مرداد 1388
آرشیو موضوعی
نمار در حدیث و قرآن کریم
پخش زنده حرم ائمه الاطهار ع
کتاب
صوت
شعر
مقالات
حدیث روز
تاریخ حدیث
چهل حدیث
فرق شیعه
رجال حدیث
اهل بیت (ع)
عکس و طرح
بحثهای فقهی
درایه در حدیث
مناسبتها دینی
یاران ائمه اطهار
اطلاعات عمومی
ماه مبارك رمضان
دعا و مناجات و زيارت
امام موسی کاظم (ع)
پیامبر گرامی اسلام (ص)
امیر مومنان علی (ع)
فاطمه زهرا(س)
امام حسن مجتبی (ع)
امام حسین (ع)
امام سجاد (ع)
امام باقر (ع)
امام صادق (ع)
امام رضا (ع)
امام جواد (ع)
امام هادی (ع)
امام حسن عسکری(ع)
امام زمان (عج)
امر به معروف و نهی از منکر
پاسخ به شبهات و پرسش ها
حدیث موسی پیامببر (ع)
سخنی از ایت . مکارم شیرازی
احکام و فضیلت حج و عمره
حج فضیلت و اهداف و شعائر
حدیث های مشهور
پیوندها
حديث نت
حديث روز
حديث نگار
قرآن كريم
شهيد محمد حسين تسخيري
مرحوم ايت الله شيخ علي اكبر تسخيري
فرهنگي علمي مذهبي
هنر خوش نويسي
شبکه العروه الوثقی
بنیاد پیامبر اعظم
پیامبر اعظم
نبی اعظم
فاتح نت
حوزه
تبیان
بحار
بلاغ
وبلاك يا رضا
آستانه حضرت معصومه قم
جستجو گر سايتهاي شيعه
آستانه مقدس امام رضا ع
فرهنگي
جهان پیام ویژه امام جواد ع
امام جواد ع
مجموعه دین
سلام شیعه
ارتباط شیعی
م نشر معارف اهل البیت ع
امام علی نت
مرکز تحقیقات امام علی ع
ليله القدر
م تحقیقاتی ولیعصر عج
شبکه امام صادق ع
دانشنامه حوزه
رسول نور
م سبطین
راستخوان
موسسه الامام الهادی ع
کشکول
اخبار
نهج البلاغه
انتضار
فلسفه و عرفان و کلام
شهید تسخیری
کتابخانه احادیث شیعه
بنیان
 

 RSS

POWERED BY
BLOGFA.COM